Dierenliefde, Hans Redt !

Schaken, Rock Hudson & Geestelijke Dwarslaesie

Opmerkelijk aan het SIOM Open Kampioenschap van Gouda is de grote aantrekkingskracht van dit toernooi door de vele jaren heen. De vriendelijke en slimme Ab Scheel weet al vele, vele jaren lang telefonisch grootmeesters naar Gouda te lokken voor een appel en een ei. Twaalf zeer bekende GM/IM’s en 212 deelnemers is niet niks met een bescheiden budget en een nog bescheidener prijzenpot. Nooit eerder was er zo'n sterk deelnemersveld op dit open schaakkampioenschap van Gouda. Met name Miezis wordt niet vrolijk van al die grootmeesters, na het Stukkenjagers’ toernooi “why do you invite so many grandmasters?”, was hij weer kansloos voor de eerste plaatsen. In de gang mompelde hij voor zich uit dat “life hard is”, waarop ik vriendelijk “and then you die” aanvulde.

4 winnaars
Het gelukkige viertal winnaars bestond uit de Letten Viesturs Meijers en Daniël Fridman, de in Gent wonende Alexandre Dgebuadze uit Georgie, de winnaar van 2006, en de enige Nederlander in dit gezelschap die nooit van wijken weet, de Nederlandse vice-kampioen Erwin l'Ami. Allen scoorden 5.5 uit 7 partijen, waarbij Erwin de hoogste tpr had, 2705. Op een half punt volgde Nederlands open kampioen Erik van den Doel en een gezelschap van 9 spelers met 4.5 punten.

Rijkdom van de boekenstal
Na een van m’n vluggertjes -ik vind 20 minuten ook te lang- kom ik Karel de Grote van der Weide tegen in een tekst in een boekenstalletje, Matten II. Vanaf badzijde 67 beschrijft deze diens hyperindividuele ervaring met de paringsdaad zoals hij die fictief ervoer met een schaakdame uit Letland. Wat een leuk toernooi. Fictie of non-fictie, Karel draait er zijn hand niet voor om. Doet me aan Connie Palmen denken, een nevenvariant van Neelie Kroes.

Connie schuift componist van slechte muziek Peter Schat in haar laatste boek moord op diens echtgenote in de schoenen. Schat zelf houdt ’t echter op een ongeluk, en diens omgeving, de recensent van VN incluis, reageren woedend.op Connie Palmen ’s boek. Uit het kamp Schat komt uitleg. Z’n vrouw staat leunend op een muur aan de rand van een ravijn, sigaretje valt uit haar hand, ze buigt te diep richting afgrond om deze op te rapen en samen donderen ze de diepte in, sigaret en echtgenote. Connie Palmen legt geduldig uit dat het boek fictie is, het hád zo kunnen gebeuren en verwijst naar Karel van der Weide in Matten II.

Intussen is op basis van internetspeurtochten door schaakhobbyisten ontdekt welke dame in het spel is. Geen Aziatische ditmaal, geen klein liefdesgedichtje in Schaaknieuws, nee, literaire fictie over een dame uit Letland, vanachter het bureau. Paring op het poolbiljart, kom daar maar eens om.

Laatste ronde
Erwin l’ Ami is blij met de tegenstander in de laatste ronde, Normunds Miezis Deze tegenstander speelt immer zeer agressief, als waardig representant van de Letse schaakschool met Keres, Tal, Sjirov, Shabalov en Oll. En Erwin móet winnen voor de toernooioverwinning. Een licht psychologische aanpak tegen deze oude vechtjas is aan Erwin wel besteed. Natuurlijk is het commentaar van deze zelf, alleen de matige woordkeus is van mij.

Normunds Miezis Erwin l Ami

Gouda 2007, 02.09.2007

1.c4 c6
Psychologie. Miezis knalt er altijd hard in, met stukoffers en wild spel. Dus geen 1....e5.
2.e4 d5 3.cxd5 cxd5 4.exd5 Pf6 5.Pc3 Pxd5
6.d4 Pc6 7.Pf3 e6 8.Lb5

Beetje rare zet, je verwacht Ld3 of Lc4. 8...Le7 9.0–0 0–0 10.Te1 Ld7 11.La4 Tc8 12.Lb3 (diagram)

De loperzetten Lb5, La4, Lb3 hebben weinig opgeleverd: na de volgende ruil is c3 zwak.
12...Lxc3 13.bxc3 Lf6
14.Dd3 Te8 15.Lf4 Pe7 16.Tad1 Lc6 17.Le5 Pg6 18.Lg3 b5 19.Pe5 Matig. Benadrukt na ruil de zwakte van de loper op g3. 19...Lxe5 20.Lxe5 a6 Na het nemen van de loper op e5 heeft wit geen problemen meer. Zwart wil meer dan remise.. 21.Dh3 Ld5 (diagram)

Nu staat zwart beter, de pionnen op a2 en c3 zijn zwak en de loper op e5 doet weinig.

22.Lc2 (diagram)

22...Dh4! Prima zet.

23.Te3

Wit kan niet tussendoor nemen op g6 en een pion winnen 23.Dxg6 xh3 24.Dxf7+ Kxf7 25.gxh3 Txc3

en wit gaat fluitend winnen.Iets beter is Td3, nu moet straks de toren op d1 naar e1 (zet 27) om de pion te beschermen.

23...Dxh3 24.Lxh3 Pxe5.Nu even een schaakje met pionwinst op h7 faalt, 25.Lxh7+ Kf8 26.dxe5 g6, en de loper gaat verloren.

25.dxe5 (diagram)
Met een heerlijk eindspel voor zwart.

25...g6 26.a3 Tc5 27.Te1 Tec8

28.Tee3 a5 29.Ld1 b4 30.axb4 axb4 31.cxb4 Tc1

32.Te1 Tb1 33.Td3 Tcc1 34.f3

34.b5 helpt ook niet. 34...Lb3 35. b6 Lxd1 36. b7 Le2. 34...Lb3 35.Lxb3 Ook geen oplossing.

Txe1+ 36.Kf2 Txe5 1–0

Schaakdames
Als Euwe en Kuijf draag ik het vrouwenschaak een warm hart toe, hier in Gouda blijkt dat ik écht oud ben geworden, hetgeen tragisch is als je jong bent. Ik herken niet meer al het oprukkend vrouwelijk talent. Vanaf de dames Vreeken en Heemskerk tot en met Bianca Muhren, Tea, Desiree Feijenoord -met ook vandaag het roodwitte shirt in de tas-, Peng en Arlette, houd ik liefdevol de schaakvorderingen bij, maar het overzicht brokkelt af. Gelukkig zijn ze er weer in Gouda, Bianca speelt in de laatste ronde ongelukkig remise, bij winst was ze met Erik van den Doel op de 2^e plaats geëindigd, Desiree Hamelink eindigt een halfje lager. Rising star Pauline van Nies (18) doet het met drie punten 1 punt beter dan Laura Bensdorp die aan een sabbatical bezig is.

Schaakzonnetje
Met deze laatste, Laura Bensdorp (3x op de foto's), het immer vrolijk schaakzonnetje in de boze schaakwereld bespreken Erwin l Ami en ik even het artikel van Karel. Ik suggereer Laura ook een erotisch getinte bijdrage aan Matten te leveren, goed voor het imago van het schaken. “Dan moet er wel een gekuist exemplaar van Matten III voor papa André komen”, reageert ze, “ik woon weer thuis”. Haar bloem- en kleurrijke ervaringen, vooral met Turkse jongeheren, doen Karel’s prestaties verbleken; ze reduceert diens verhaal tot de tuttige Leni Saris lectuur en de Libelle. Ontmythologisering. Tijdens een onverdiende nul tegen Hennipman denk ik voort.

De hele karnemelkgeneratie, immer kwiek, fit, schrander, sportief en vaak studerend, heeft het leven van de drankzuchtige bohémien, van de zwervende beroepschaker zonder rijbewijs, zekerheden, creditcard en met een onhandige omgang met vrouwen, van alle mythe ontdaan. John van der Wiel, ruim twee jaar gehuwd ditmaal, mompelt soms nog voorzichtig dat hij als doelstelling het aantal van vier huwelijken heeft, als Liz Taylor, maar het gaat niet lukken met de dames van tegenwoordig en de John van der Wiel van nu. Altijd te aardig geweest voor dit leven en de harde wetten van het spel.

Hagiograaf
Tijdens een prima Bosboom-achtig hakpotje tegen een meneer de Heer, waarbij de zetten mechanische herhalingen zijn, mijmer ik nog even door over dit Karel-verhaaltje, er is iets mis mee. Karel heeft dit niet geschreven, zo besluit ik en zo is het! We hebben ’t hier over een geliefd en groot schaker, schrijver en denker. Onafhankelijk, eigenzinnig, gedistingeerd. Winnaar van vele (internationale) toernooien, waaronder Bad Wiessee (2004), Praag (2005), Seefeld (2005), Hilversum (2006) en Sevilla (2007). Wordt in eigen land door schaakmedia, organisatoren en schaakbond doorgaans genegeerd, getraineerd of gehoond. Debet hieraan zijn ongetwijfeld afgunst en moeite met zijn principiële opvattingen. Blijft zich ondanks dit gebrek aan respect en waardering inzetten voor de schaaksport, bijvoorbeeld als analist, verslaggever, jeugdtrainer en damescoach.

Waarom schrijven schakers van diens generatie eigenlijk zo weinig over privé-dingetjes? Ze worden er wel meer mens van. Maar ik zie de Carliers, Knopperts en de geliefde Bosboom en Kuijf nog niet één-twee-drie Karel’s voorbeeld volgen.

Rock Hudson & Dwarslaesie
Rock Hudson, de voorbeeldig levende Brilcreem filmheld uit de tijd van Doris Day, dankte diens bekendheid aan het koploperschap op aids-gebied. Hudson bracht die ziekte lang, heel lang geleden tijdens een safari in Kenia op de apen over. Vandaar was het een kleine stap voor het hiv-virus naar de Amsterdamse homoscene en mijn geestelijke dwarslaesie. Ik kan nooit hiv krijgen. “Zonder paring geen aids”, zei mij ooit een echtgenote, nog zonder te weten dat er horizontaal ter hoogte van de navel een streep loopt. Als het onderlijf gek dreigt te doen, slaat het verstand direct toe (“hoho, we gaan toch niet raar doen?”).

Omgekeerd geldt hetzelfde, bij het allereerste teken van lustgevoel in het hoofd, is er eeuwig het fysieke onvermogen als reactie, het harde neen, vanaf de navel neerwaarts monolithisch doorgaand tot in de tenen. “Geestelijke dwarslaesie”, luidde zo’n 15 jaar terug de diagnose, opgelucht haalden we adem. Genoeg, voordat ikzelf me uit Karel’s schaduw in het volle licht plaats, licht narcistisch. Tijd voor een tussendoortje, een miniatuur van de man met de hoogste tpr op dit toernooi (2705) tegen de bekende Leidse schaakspeler RAG de Graaf. Commentaar is geheel gebaseerd op opmerkingen van Erwin l’ Ami.

R.A.G. de Graaff – Erwin l' Ami

Gouda 2007, 02.09.2007

1.d4 d5 2.Pf3 c6 3.c4 Pf6 4.e3 Dg4

5.h3 Lh5 6.g4 Lg6 7.Pe5 Pfd7 8.Pc3?! (diagram)

Wit kan het paard op e5 beter niet laten nemen maar de loper op g6 nemen. 8...Pxe5 9.dxe5 e6 10.cxd5 cxd5

11.Lb5+ Pc6 12.0–0 Moedig maar zwak zoals blijkt.

12...h5 (diagram)

13.Kg2 hxg4 14.hxg4 Tc8

15.f4 a6 16.Lxc6+ Txc6

17.Th1 Txh1 18.Dxh1 (diagram)

Kh1 helpt ook niet meer.18.Kxh1 Dh4+ 19.Kg1 Lb4 20.f5 Dg3+ 21.Kf1 exf5 22.Dxd5 f4 en een gruwelijk einde.

18...Txc3 Opgegeven zonder Le4 af te wachten. 0–1

Opvallend in Gouda is ook de prestatie van Alexander Dgebuadze uit Gent, die weer gedeeld eerste wordt, zoals recent ook bij het Landau-toernooi. Met een rating van ca. 2500 is hij toch weer de gelijke van Daniel Fridman, Erwin l’ Ami en Viesturs Meijers. Meijers (2483) snoert alle sceptici met een slotreeks van 4,5 uit 5 (remise in de laatste ronde) de mond. Alleen Erwin hakt hem er gemakkelijk van af.

Het hoogtepunt van dit geslaagd evenement is evenwel de avond in Café Centraal op de Grote Markt van Gouda, dames nemen weer de plaats in van schaakstukken, naast saté en wijn en bier.

___________________________

 

Het wordt herfst en het blijft herfst, alleen met meer regen. (Al Gore).

Grootmeester Loek van Wely
_____________________
Playing Captain Olympiade-team in Siberie, met Erwin l Ami (25), Jan Smeets (25), Daniel Stellwagen (23), Anish Giri (16).






Op naar winst in Corus 2008








Ludovicus F.A.M. van Wely met een geheel andere prijs, uniek op aarde, gewonnen in het Remco Heite toernooi.





________________________________



WOORDEN IN DE JUISTE VOLGORDE


Nut

Hij wist niet wat hij zonder vrouw en sigaretten
of zonder drank en schaken moest beginnen.
Hij schaakte om z'n zinnen te verzetten
en dronk zeer veel om zetten te verzinnen.

naar dhr. van Weenen, R' dam ............................................................



Prof.dr. G.C. Berkouwer



________________________________

Topschaker's eenzaamheid

Steeds weer die ene zet zo vreselijk als dezen
en prachtige techniek die met de naam vergaan.
Even zelfs wereldfaam, en kennis onvolprezen,
hij vocht, ziedend werden veel kansen net gemist,
voor al die and'ren zal 't goddank niet anders wezen.
ooit mondiale nr 9

._________________...............................................................................................................................................................................................................................

Een glas droge witte wijn

Zij weet wel dat haar alcoholconsumptie zo excessief is en dat je daar je lever en je nieren mee vergalt

Maar zoals drank nu eenmaal meer kapot maakt dan je lief is
maakt liefde meer kapot dan tegenop te drinken valt.

....................................................................................................voor Marije

___________________________________

Het is gelukt

Ik wandelde en wist niet wat ik zocht.
Ik volgde blindelings mijn beide benen.
Niet stilgestaan. Geen groet. Zelfs niets gekocht.
Toen ik naar huis ging was mijn vrouw verdwenen.

naar Gerrit K.

"Het tromgeroffel op je borst houdt op,

je voelt je een kerkezak waar ze een ouwe knoop in hebben gestopt,

het geweten maakt overuren".

Sarah & Iossif Dorfman 1995 Nice

De factor tijd haalt ieder in, vrienden of unieke mensen uit bepaalde fasen in ieders leven gaan dood, fysiek of niet, mensen en media verliezen hen uit het oog. Zij worden geschiedenis, maar dan wel geschiedenis waarin slechts een onnozelaar achteraf in is geinteresseerd. En zelf was je nooit wereldkampioen schaken of president van Frankrijk.

Bewondering
Wat ik nog steeds niet begrijp, is waarom juist beperkte amateurschakers het vermogen ontberen tot bewondering. Ook als je geen noot kunt lezen, kun je van Mozart of een fuga van Bach genieten. Het gevoel van eerbied en bewondering vind je juist bij mensen die niets kunnen.

Maar niet bij schaakhobbyisten die overdag op internetsites rondhangen. Kletsend op een niveau dat de eigen benepenheid demonstreert -je voelt achter het gebrabbel de pokdalige hoofdjes, karpatenkoppen, afgedragen kleding en een bijzonder geurenspectrum- lopen zij nog steeds vrij rond.

Hoe komt dat toch? Is het domheid, gebrek aan beschaving, niet gehinderd door eerbied voor intelligentie en cultuur? Dat ook natuurlijk, maar het is tevens een sublimaat van afgunst. (Zegt Karel van het Reve, in een prachtboek).

Je bent afgunstig op Anand. Ik benijd hem zijn talent en bewonder hem. Ik zoek zijn gezelschap, of als dat niet lukt probeer ik een glimp op te vangen als hij uit een kroeg komt. Ik speel zijn partijen na. Ik zou graag één keer willen spelen als hij.

En er is die andere vorm. Ik ben kwaad dat Anand iets kan wat ik niet kan. Wat verbeeldt hij zich wel? Hij speelt schaak zoals ik dat zou wilen. Erger nog, hij doet zetten die ik zelfs niet kan volgen. Daar moet hij mee ophouden. Daarmee heb je het grauw van de schaakhobbyisten te pakken, dagelijks te vinden op websites, waar vele minus habentes echte schakers op de korrel nemen alsof ze iemand uitlachen die getallen boven de tien blijkt te kennen.

We verdampen
Niet van de straat zijn. Wie weet nog wie Dom Helder Camara was? Welke ideen hij had, voor wie? Of wie Beyers Naude was? Of Foucault? Of Andre Gide - tot mijn grote verdriet geheel vergeten? Van deze filosoof bezocht ik, na 38 jaar, een maand geleden opnieuw diens woning in Cuverville, helpen doet het niet. 'De immoralist', wat zegt dat de straat? Wie is, maar dan dalen we wel heel erg af, Sijbolt Noorda? Nieuwtestamenticus, voortreffelijk bestuurder en schaakvirtuoos? En oud-sponsor van het ACT.

Het falend onderwijsbeleid heeft grotere schade aangericht dan alle wereldoorlogen tezamen.

Er is Leven na de Dood
Sommige mensen leven voort in kinderen, in hun omgeving of in een enkele vriend, ze ver-niets-en niet. Zijn na de dood niet niks. Anderen verdienen het te worden vastgelegd in beelden en wat woorden. Voor de waarde die ze achterlaten. Niet de straatwaarde van "bekende Nederlanders" in de immer ranziger wordende media.

(Wat een land eigenlijk, waar verloedering regeert. Je moet je blijven versimpelen om te kunnen communiceren, zoals altijd in een egalitaire maatschappij waarin er geen voorstelling bestaat van verschil. Het voordeel van een buitenland is dat er van je wordt verwacht dat je een vreemdeling bent).

De waarde van schakers, van deze miraculeuze tovenaars met stukjes hout, is van een andere planeet. Zij, noch hun partijen, worden op de juiste waarde geschat. Dat moet ophouden. Het plebs zal en moet bewonderen op straffe van zware tuchtigingen, gif en gal zullen ze braken, brand en moord tieren om te eindigen tegen een muur, afgeschoten. Dat zal ze leren! Een goede overheid laat van schakers hun partijen spreken, gecombineerd met wat tekst, en waakt over hun welzijn: dat schakers nimmer aandacht hoeven te besteden aan materiele zaken. Zo moet 't zijn.

GMI Dorfman
Bij een van de malen dat ik als toerist Cannes bezoek, in 1999, heb ik voor een van de deelnemers, Iossif Dorfman (54), het opinieblad Vrij Nederland meegenomen. Met een artikel over de match Kasparov - Karpov, inzet de wereldtitel, 1985. Niet de tweekamp zelf is de focus maar allerlei intriges en complotten rond de match. Dorfman was secundant van Kasparov (1984-87) en 'verkocht' de zetten uit dat kamp aan Karpov. Dat was, kort gezegd, het onderwerp waarmee ik dacht hem te kunnen verblijden.

Ergens halverwege het toernooi vinden we op een terras tijd om wat te kletsen. Het is een vriendelijke, zachtaardige man met de uitstraling van een lang huwelijk, saai, wat sleets. Na over een dochter gesproken te hebben, het enig gemeenschappelijke in ons, zijn vrouw en het Russisch verleden, wil hij dat ik het artikel woord voor woord vertaal. In een stralende zon, met pastis en zicht over de zee, blijkt mijn Frans beter tot zijn recht te komen.

Het artikel bevat foutjes maar de strekking klopt. Dorfman heeft veel geld ontvangen voor het verkopen van voorbereidingnieuwtjes uit het Kasparov-kamp aan Karpov. Maar de waarheid is veel gecompliceerder en heeft een politieke dimensie, Dorfman handelde in opdracht, en de tussenpersonen waren uit op eigen gewin en gebruikten de politieke opdrachtgevers op hun beurt. Later, heel veel later, verschaffen andere Russchische grootmeesters tal van ontbrekende stukjes van de puzzle. Dorfman blijkt zowel slachtoffer, nog is hem niet precies duidelijk van wie en wat, als dader. Maar dan een dader die in de gewone wereld van Sicilie een soldaat heet, met een onbekende Capodicapitutto als opdrachtgever. "Intermediair" noemt hijzelf dat, met een meneer Batoerinski als hoofd van het Sportministerie en veel van diens KGB-vrienden als Don Corleone en z'n clan.

Hij is leermeester van Kasparov (1984-87), Lautier en Bacrot en slaagt erin om in 1993 tegen IM Bosboom te remiseren. Hij verhaalt nog over Kasparov en Karpov, "beiden zijn zeer anti-democratisch", over Khalifman, "een goede wereldkampioen" (1999) en over de toestand in de wereld maar in het bijzonder in Cannes. De volgende dag schenkt hij me zijn twee boeken, "La Methode aux echecs" en "Le moment critique", met op het schutblad wat vriendelijke woorden en een handtekening.

Hevige Strijd Zakakaros 1994

Toen ik haar vroeg wat de uitslag van haar partij was, reageerde ze met een glimlach die mij voor eeuwig bevestigde dat ik antifiel was, absoluut en voor eeuwig. Niet eens francofiel, maar zwaar antifiel, antifiel-alles.

__________________________________
__________________________________



Legendarische kroeg nieuw leven ingeblazen

13 oktober 2006. Het legendarische café ’t Mandje op de Amsterdamse Zeedijk is nieuw leven in geblazen. Het heeft een belangrijke rol gekregen in de musical Wat Zien Ik?! die vandaag in Hoorn in première is gegaan.

De kroeg stond vooral bekend om de eigengereide eigenares: de lesbische Bet van Beeren. Haar café was een pleisterplaats voor hoeren, pooiers, zeelui, artiesten.

En was bovendien de eerste homokroeg in de hoofdstad. In een leren jas scheurde ze op de motor door de stad, soms met een nieuwe verovering achterop. Het liedje In het Café van Bet van Beeren is nu al een hit in Amsterdamse nichtententen. Bet leefde van 1903 - 1968, ik ontmoette haar, zij was een echte Koningin. Stuurde pooiers in dure Amerikaanse autoos op zondag de omstreken in met bejaarden voor plezierritjes. Was een heerseres, alleen Albert Mol kon tegen haar op.

Als net 20-jarige student theologie aan de VU uit Katwijk aan Zee was het er aanvankelijk onrustig en schuldbewust toeven. "Hadden God & Ik dit
nu bedoeld bij de Schepping?". Ja. Zo is het. "De penose vertrouwt haar, de politie ook. Ze houdt het stiekeme gedonder van de onderwereld in het gareel", schrijft Hermine Heijermans in een boek, uitgegeven in 1977.

En Albert Mol, met wie toen veel te lachen viel, de humor was nog scherp en schrander, citerend: "Op de Zeedijk maakte ze een waanzinnig sterke indruk...De zware jongens, de pooiers en de hoeren hadden respect voor haar... Bet van Beeren vergeet je niet in je leven"....

Zelf zat ik er tamelijk rustig en verbaasd te zijn. Ieder bezoek werd mijn stropdas afgeknipt, vlak onder de geknoopte strop, een gewoonte, je wist het en onderging het gelaten. Meestal was het Ferry, mank en meubelstuk in het cafe, die dat deed, soms ook zus Greet. De afgeknipte stropdassen zouden nog decennia lang tot na het millennium aan het plafond temidden van honderden anderen blijven hangen.

Driemaal heb ik mensen op een biljart zien liggen. Eenmaal iemand op de buik, levend, en tweemaal iemand die dood was, van wie Bet er een was. De eerste had de meeste indruk nagelaten. Hoofddorpsstraat, cafe Meijer. Mijn stamcafe, waarheen ik van de hoogbejaarde hospita pas naar toe mocht na met haar verplicht het journaal te hebben gezien.

Ik zat aan de toog, naast de dagelijks aanwezige, zwijgend dominerende en geimmigreerde Zeeuwse gastarbeider. Er was een weddenschap gaande tussen twee mannen, gekleed als schakers maar met meer tekst. En leukere. De inzet was dat een van de twee mannen op het toilet een jeneverglas van de Korenaar, een klein nietig taps toelopend glaasje, met twee gele korenaren erop, in de anus zou stoppen. Hij mocht dat uit het zicht doen, op het toilet, maar moest op het bewijsmoment de billen even tonen door een brede kier van de toiletdeur.

Hetgeen geschiedde. We stonden met een man of vier voor de deur te wachten, alle overige hoofden in de kroeg stonden ook richting toilet. De deur ging langzaam open, en met de rug naar ons toegekeerd, diep gebukt, zagen we een slordig gekleed onderlijf dat horizontaal ontbloot was vanaf de bovengrens van de bilspleet tot bijna aan de bovenzijde van een vermoed scrotum. Hij kreette zachtjes "hij zit erin!" in de wetenschap de weddenschap te hebben gewonnen.



Toen stokte het. Hij bewoog niet meer, geen geluid was meer te horen. Ieder zweeg alsof een bom zou inslaan. "Help! Ik heb kramp!", waren de eerste woord
en. Zenuwachtig gelach, maar ook zorg betrok het cafe. Koortsachtig overleg volgde, z'n vriend ging naar hem toe, vroeg of hij rechtop kon staan, de waard haalde een teiltje water en een doek. Ik trok me voorzichtig terug aan de bar. In de fase die volgde gebeurde van alles, vooral voorzichtig vanwege de angst voor brekend glas in de anus, tilden mannen hem uiteindelijk behoedzaam op het biljart. Op z'n buik liggend, het hele lijf stond strak, stram en stijf. Er werd gesproken, het slachtoffer persisteerde in een zacht gekreun. Kramp? Ik kende het woord nauwelijks.

De waard was het zat na een kwartier en belde de politie om advies. Die was zo wijs door te verwijzen naar brandweer en ambulance. De brandweer was het eerst ter plekke, en bij de binnenkomst, onder het afleggen van de helmen, bleef de sfeer gespannen. Weer typisch overleg zoals alleen mannen dat kunnen die nooit met een dergelijk akkefietje zijn geconfronteerd. "We moeten er toch de spuit bij halen, Piet", hoorde ik een van de twee brandweerlieden in heerlijk amsterdams zeggen. "IJskoud water op z'n kont, dat is de oplossing". Vanuit de buiten geparkeerde brandweerwagen werd een heuse slang naar binnen gerold. Het gemompel tussen de brandweerman buiten en de twee binnen werd hard onderbroken door de plotselinge straal water die met grote kracht vanuit de slang op de kont en op het biljart spoot. De eigenaar schreeuwde, protesteerde lukraak en snelde heen en weer tussen denkbeeldige doelen.

Ieder keek gespannen toe, de vriend zat met beide handen in de waterstraal te wroeten in de bilspleet van de vriend. "Ik heb hem!", schreeuwde hij plots bevrijdend, het borrelglaasje van de Korenaar boven het hoofd geheven aan ieder tonend. Toen bleek dat er ook vrouwen waren, en dweilen, theedoeken en handdoeken. Het biljart had de hoogste prioriteit. Nadat de winnaar van de weddenschap, nog hevig geschrokken, de broek weer enigszins op de bedoelde plekken had gedrapeerd en voorzichtig een barkruk probeerde, met nog aanwezige restanten kramppijn, mompelde hij verontschuldigingen. En met de opluchting van een rondje voor iedereen en een waard die de maten van het drijfnatte biljart op stond te meten, een schadeclaim misschien?, was ook voor ieder de vrede getekend en levens gered.

De twee overige malen dat ik mij een biljart herinner, betroffen het twee opgebaarde lijken die erop lagen in plaats van tien over rood, bijbehorende ballen en biljartqueus. Een van hen was Bet van Beeren, 1968, cafe "'t Mandje", Zeedijk. Het deed me niets. Begrafenissen, bruiloften en verjaardagen: ik ga er niet naar toe of men moet er mij voor betalen als regisseur namens de Heere.

Kolonel Bosshardt, nog immer, en nog net, levend onder ons, Gode zij geprezen, moge zij straks rust vinden onder de vleuglen der engelen, was een trouw bezoeker van 't Mandje. "Als we bij haar de zaak binnenkwamen, sloeg ze op de
bel en moest de pick-up af. Dan zei ze: allemaal koppen dicht, anders ga je deruit, want het Leger komt binnen.....En dan gedroegen de bezoekers zich naar haar wil"...

Toen ik als stamgast een boek over dit cafe kreeg van Greet, zus van Bet, in 1978, had ze op bladzijde 14 met balpen geschreven: "30-10-'78. Voor Hans de Lange. In mijn ogen een gezellige jongen die niet in een Pilsje spuwt. Wat heet? Veel leesgenot, Margarete, (naast twee namen van stamgasten), Bea, Peter". Want Bet was al dood.

zalakaros 1994 - het kamp

 

Evolutieleer is leuk

‘Miljoenen jaren natuur in de war geschopt door een paar emmertjes water dragen’


I. Enkele vragen bij de theorie
Darwin heeft niet gezegd dat de mens van de apen afstamt. Dominees, papen en geestdrijvers hebben hem die bewering toegeschreven. Die zin hoort in het rijtje van Karel van het Reve: Marx heeft gezegd dat godsdienst opium voor het volk is, Holmes heeft gezegd ‘Elementary, my dear Watson’ en Caesar ‘Et tu, Brute!’, maar de kenners weten beter.

Darwin kwam met de natuurlijke teeltkeus (natural selection) en de strijd om het bestaan (struggle for life).

Soorten zijn niet toevallig ontstaan. Een wit vlindertje op een witte berk wordt niet opgegeten, de niet-witte wel. Als Darwin’s theorie juist is, moeten berken die opeens zwart worden tot het uitsterven van de witte vlinders leiden. En wat gebeurt? Berken (ergens in Engeland) werden zwart van de milieuvervuiling en die vlindertjes werden ook zwart. Wie nu nog twijfelde aan de evolutietheorie moest wel stekeblind zijn.

Giftand
In het boek ‘een dag uit het leven van de reuzenkoeskoes’ van Karel van het Reve ontstaat de twijfel bij de giftand. Een mechanisme dat op een injectienaald lijkt: een loszittende tand die bij het bijten op een met gif gevuld blaasje drukt. Door die tand heen loopt een buis, waardoor het gif in de wond wordt gedrukt. Prima voor de slang, hij kan er vijanden mee doden of verlammen. Maar kunnen wij ons voorstellen hoe dit mechanisme ontstaan is? Was er eerst een loszittende tand, toen een buisje door die tand, toen een gifklier, toen een gifblaas, toen een verbinding tussen gifklier en gifblaas. Vraag: hoe kunnen al die stadia enig nut, enig voordeel hebben opgeleverd? Waarom kon een slang met een losse snijtand of een blaasje zonder gif beter uit de weg dan andere? Welk voordeel biedt een horloge, bezig te ontstaan gedurende miljoenen jaren, zolang je er niet op kunt zien hoe laat het is?

Zebra
De giftand heeft als bondgenoot de zebra. Kuddes giraffes rennen samen met zebra’s rond op de Afrikaanse savanne, maar als die lange nek door survival of the fittest is ontstaan, waarom hebben de korthalzige dieren die strijd dan niet verlóren? Als vogels ontstaan zijn omdat die vleugel voordeel verschaft, hoe komt het dan dat beesten zonder vleugel blijven bestaan? Wat is trouwens het voordeel van die vleugel? Dat je ermee kunt vliegen? Maar voordat die vleugels vleugels waren, wat toen? Die vleugels –leert men ons- zijn geleidelijk ontstaan. Maar wat moet je met nog niet volgroeide vleugels, waar je niet mee vliegen kunt? Fladderen? Zwemmen?

Zwaaien naar kennissen?

II. Darwin in Artis
Met een schaakgrootmeester en schaakmeester bezoeken we Artis. In de enorme Afrikaanse meren, die lang geleden uit het niets zijn ontstaan, hebben zich in vele miljoenen jaren honderden soorten nauw verwante furu gevormd. Ze werden vernoemd naar hoe en wat ze eten. Modderhappers, algeneters, bladhakkers, slakkenkrakers, slakkenwrikkers, schubbeneters, schoonmakers. Er zou een ooghapper bestaan maar dat is mogelijk een mythe. Door het isolement, waarin het eilandleven zich bevindt, ontwikkelt het unieke trekken. Dat geldt voor zeeleguanen en vinken op de Galapagos- eilanden waar Darwin zelf zich al over verwonderde, maar het geldt ook voor de furu in het Victoriameer. Ze komen alleen daar voor, zien er vreemd uit en vertonen typisch gedrag. Zo zijn er linksmondige schubbeneters die alleen de rechterkant van hun gastheren oppeuzelen en rechtsmondige die alleen de linkerkant bewerken.

Zebra’s zwart schilderen
Het wordt tijd om enige systematiek aan te brengen. We gaan naar het terras bij de flamingo's. Onderweg passeren we de zebra's. Weet je waarom zebra's zwart-wit gestreept zijn? Omdat de tsetsemug ze daardoor niet kan zien en de zebra's dus niet aan de slaapziekte sterven. Je kunt je natuurlijk afvragen waarom dan niet alle Afrikaanse beesten gestreept zijn. Maar ik zou de hypothese wel eens willen testen. Zebra's zwart of wit schilderen en dan kijken of de muggen ze wel steken.

Verborgen verleiding
We zien een vrouwtjeseend die zijwaartse bewegingen met haar hoofd maakt. Nou, door de aanpak van een man als Tinbergen kun je erachter komen dat het niet dreigen is maar verleiden. Als het vrouwtje andere vrouwtjes wil duidelijk maken dat ze van haar mannetje moeten wegblijven dreigt ze. Maar af en toe doet ze het ook als er helemaal geen andere vrouwtjes in de buurt zijn. Het is een ritueel geworden om haar mannetje duidelijk te maken dat ze van hem is of wil zijn.

Business
In het Victoriameer is decennia terug al nijlbaars uitgezet: men vreesde het ergste voor de cichliden. Onderzoekers hadden de grote verscheidenheid aan cichliden in kaart gebracht. De Tanzanianen aan de oevers van het meer zijn van huis uit landbouwers en interesseren zich pas sinds kort voor vis omdat nijlbaars goed te eten en dus te verkopen is en dat furu zich goed in een nieuwe fabriek van buitenlandse makelij tot vismeel laat verwerken. De neokolonialen zijn meer geïnteresseerd in dieselmotoren en hun eigen portemonnee dan in evolutie. Zij zijn het die ervoor zorgen dat er een grote vissersboot uit Nederland naar Mombassa wordt gevlogen en op de trein wordt gezet naar het Victoriameer.

De evolutietheorie voorbij
In de klassieke evolutietheorie ontstaan soorten door een mechanisme dat allopathische speciatie heet. Een groep dieren raakt in tweeën opgesplitst doordat er bijvoorbeeld in korte tijd een bergketen ontstaat. Vóór de berg zijn de omstandigheden anders dan erachter.

Natuurlijke selectie zorgt ervoor dat iedere groep dieren zich langzaamaan aanpassen aan de heersende omstandigheden. Als miljoenen jaren later de bergketen verdwijnt, kunnen individuen van de ene groep misschien nog wel paren met individuen van de andere maar zijn de nakomelingen die uit die kruising voorkomen slecht aangepast aan de nieuwe omstandigheden.
Er staat dan een beloning op discriminerende signalen als kleurvlekjes, streepjes en vreemde geluiden zodat de dieren van de verschillende groepen elkaar kunnen herkennen. Uiteindelijk zullen dieren van de ene groep niet meer paren met dieren van de andere. Uit één soort zijn er twee ontstaan. Maar in het Victoriameer is gebleken dat het ook wel eens anders kan gaan. Overigens niet alleen daar.

Aantrekkelijke afwijkingen
Zo'n harde scheiding tussen twee groepen als een bergketen is soms helemaal niet nodig voor het ontstaan van een nieuwe soort. Het komt namelijk voor dat een bastaard helemaal niet minder levensvatbaar is dan een zuiver individu maar dat er toch een scheiding der geesten optreedt. Vaak komt dat omdat om een onverklaarbare reden de ene sexe geïnteresseerd is in een merkwaardige trek bij de andere sexe.

Vrouwtjes willen bijvoorbeeld mannetjes met een bult op hun kop, zoals we die in Artis in het aquarium kunnen zien. Dat zou wel eens het gevolg kunnen zijn van sexuele selectie. Die bult heeft geen direct nut. De vis gaat er niet beter van zwemmen. Maar het kan zijn dat vrouwtjes zich om een onverklaarbare reden tot zo'n bultkop voelen aangetrokken en dan is dat evolutionair gezien voor de mannetjes reden genoeg om zo'n bult te ontwikkelen.

____________________________________

Dvoirys

Onwillekeurig associeer ik die bultkop met schaakgrootmeester Dvoirys, een schaker die zich aanwendt om na een verliespartij een stenen muur te zoeken om daar dan met 't voorhoofd hevig tegenaan te bonken. De vrouwtjes kijken ademloos toe, maar gaan ze er beter van schaken? De wenkkrab heeft iets vergelijkbaars, een krab met één kleine en één gigantische schaar. Zo'n eigenschap zal zich door de voorkeur van die vrouwtjes in de loop van de tijd steeds sterker ontwikkelen terwijl het geen ander nut heeft dan dat je er vrouwtjes mee kunt krijgen. Nog sterker, er komt een moment dat de bult of de schaar zo groot wordt dat de vis begint te zinken of de krab omvalt.

Die eigenschap is een dure leugen.

___________________________________

Maar toch kan zo een nieuwe soort ontstaan. Het mechanisme van sexuele selectie heeft een grote rol gespeeld in het ontstaan van al die honderden soorten furu in het Victoriameer. Dat is één.

Sexuele selectie is minstens zo belangrijk als natuurlijke selectie.

Twee, het is duidelijk dat op dit moment niet het ontstaan van soorten een belangrijke evolutionair vraagstuk is maar het uitsterven ervan.

De honderden soorten furu die in miljoenen jaren in het Victoriameer zijn ontstaan, zijn in een jaar of dertig, veertig uitgestorven.

Eind jaren vijftig heeft een goedwillende amateur een emmertje nijlbaars in het meer gegooid. Begin jaren zestig is dat nog eens dunnetjes overgedaan door visserijbiologen. Want de nijlbaars is eetbaar en smakelijk en de mensen hebben honger. Het gevolg? Allemaal nijlbaars! Weg furu! Ons lekker hapje is een rover van de eerste orde en dat hebben de furu geweten. Miljoenen jaren natuur in de war geschopt door een paar emmertjes water dragen.

Bronnen: Karel van het Reve & Tijs Goldschmidt, koopt hun boeken !

Leidseplein Amsterdam

De schoonheid van de straat.

Voetbal. Wereldkampioenschappen 2006. Frankrijk speelt tegen Brazilie in de kwartfinale. In maar 1 lokale brasserie in een dorpje aan de westkust van Bretagne wordt er gezamenlijk voetbal gekeken, de eigenaar is voetbalgek. Dat samen-voetbal-kijken betekent samen hetzelfde eten, de schalen met charcuterie, pate's en crudite aan elkaar doorgeven, de flessen wijn ledigen en enthousiasme tonen als er wordt gescoord.

Een verademing als je Hollanders met hun 'Oranje', in een kroeg, raar uitgedost, vol bier, de ploeg luid naar de winst toeschreeuwend en hossend bezig ziet. Maar die ploeg verlies t dan ook meer. Van een mooi voetballende ploeg is zij verworden tot het meest gemene collectief op dit WK.

Met Mathijsen, Bouhlarouz en Vennegoor als regioclowns en exponent. Zidane is de voetballer van dit WK, daarover is gelukkig geen twijfel mogelijk.
Hij wordt dan ook uitgeroepen tot de beste speler van dit WK, ook officieel door de FIFA. Goed zo! Dat moralistisch typisch hollands gepreek over een "kopstoot" na een grove verbale aanslag van een Italiaanse speler direct in de kiem smoren, en behandelen als een dood te trappen mier.
Onderweg, ver van straat en stad.